Ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 với 488/492 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, thay thế Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13. 

Luật Hộ tịch năm 2026 có nhiều quy định mới theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác và liên thông dữ liệu, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người dân khi thực hiện các thủ tục về hộ tịch. Một số điểm mới nổi bật như sau:

1. Đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc mở rộng thẩm quyền đăng ký hộ tịch của UBND cấp xã. Theo Điều 8 Luật Hộ tịch năm 2026, UBND cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân thực hiện đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch theo quy định của Luật.

Quy định này tạo thuận lợi đáng kể cho người dân khi thực hiện các thủ tục như đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, xác nhận tình trạng hôn nhân... Người dân không còn bị ràng buộc như trước bởi việc phải thực hiện thủ tục tại cơ quan đăng ký hộ tịch gắn với nơi cư trú trong nhiều trường hợp.

Việc mở rộng phạm vi giải quyết còn góp phần giảm thời gian, chi phí đi lại, phù hợp với thực tế di chuyển, học tập và làm việc của người dân hiện nay; đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kết nối, đồng bộ và chia sẻ dữ liệu hộ tịch giữa các địa phương.

2. Từng bước thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động

Luật Hộ tịch năm 2026 bổ sung cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, thể hiện bước chuyển từ phương thức người dân chủ yếu phải tự thực hiện thủ tục sang phương thức cơ quan nhà nước chủ động xử lý trên cơ sở dữ liệu được kết nối.

Đối với đăng ký khai sinh, khi dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử và đáp ứng các điều kiện theo quy định, UBND cấp xã có trách nhiệm chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em. Tương tự, đối với trường hợp cá nhân chết tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và dữ liệu được kết nối, chia sẻ đầy đủ, việc đăng ký khai tử cũng được thực hiện theo cơ chế chủ động.

Tuy nhiên, việc đăng ký khai sinh, khai tử chủ động không đồng loạt áp dụng ngay trên toàn quốc từ ngày 01/3/2027 mà được thực hiện theo lộ trình do Chính phủ quy định, bảo đảm triển khai thống nhất trên toàn quốc chậm nhất từ ngày 01/01/2031.

Quy định này được kỳ vọng giúp các sự kiện hộ tịch quan trọng được ghi nhận kịp thời, giảm thủ tục mà người dân phải trực tiếp thực hiện và tạo cơ sở để liên thông với các thủ tục về cư trú, bảo hiểm, an sinh xã hội và các dịch vụ công khác.

3. Người dân chỉ phải cung cấp thông tin một lần

Luật mới xác lập rõ nguyên tắc tăng cường đăng ký hộ tịch chủ động, liên thông thủ tục đăng ký hộ tịch với các thủ tục có liên quan, bảo đảm người dân chỉ cung cấp thông tin một lần.

Theo đó, cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin trong các cơ sở dữ liệu có liên quan. Trường hợp thông tin đã khai thác được đầy đủ, chính xác thì không được yêu cầu người dân tiếp tục nộp, xuất trình hoặc tải lên giấy tờ là thành phần hồ sơ; chỉ yêu cầu cung cấp khi không khai thác được hoặc dữ liệu chưa đầy đủ, chưa chính xác.

Đây là quy định có ý nghĩa thiết thực đối với cải cách thủ tục hành chính, góp phần khắc phục tình trạng một thông tin nhưng người dân phải kê khai, cung cấp nhiều lần cho các cơ quan nhà nước khác nhau.

4. Dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy

Luật Hộ tịch năm 2026 tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ việc sử dụng dữ liệu số. Theo Điều 9, dữ liệu hộ tịch điện tử, bao gồm bản điện tử giấy tờ hộ tịch và dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch đáp ứng quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.

Luật đồng thời khẳng định thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân. Trường hợp thông tin trong hồ sơ, giấy tờ hoặc cơ sở dữ liệu khác không trùng khớp với thông tin khai sinh, cơ quan quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu hoặc cơ quan cấp giấy tờ phải chủ động phối hợp với cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh, bảo đảm thông tin chính xác.

Quy định này tạo nền tảng pháp lý quan trọng để giảm việc sử dụng giấy tờ, tăng khả năng tái sử dụng dữ liệu đã có và nâng cao tính thống nhất của thông tin cá nhân trong các cơ sở dữ liệu của Nhà nước.

(Ảnh minh họa, nguồn: Internet)

5. Đa dạng phương thức thực hiện thủ tục và ưu tiên kết quả điện tử

Người yêu cầu đăng ký hộ tịch được lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến, gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền.

Đối với đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn và đăng ký khai tử, kết quả được trả bằng cả bản giấy và bản điện tử. Đối với các thủ tục đăng ký hộ tịch khác, kết quả được trả bằng bản điện tử; bản giấy được cấp khi người đăng ký hộ tịch có yêu cầu.

Quy định này tạo điều kiện để người dân lựa chọn phương thức thực hiện phù hợp, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng kết quả điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính và các giao dịch khác.

6. Xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch thành cơ sở dữ liệu quốc gia

Luật Hộ tịch năm 2026 xác định Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương và do Bộ Tư pháp quản lý.

Cơ sở dữ liệu này được xây dựng theo hướng có khả năng mở rộng, nâng cấp, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác; đồng thời phải bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thông tin được hình thành không chỉ từ các sự kiện hộ tịch đăng ký mới mà còn từ dữ liệu được số hóa từ sổ hộ tịch giấy, giấy tờ hộ tịch hợp lệ và dữ liệu được kết nối, chia sẻ từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, thống nhất là nền tảng để từng bước thay đổi phương thức quản lý hộ tịch từ dựa nhiều vào hồ sơ, giấy tờ sang quản lý dựa trên dữ liệu; phục vụ hiệu quả việc giải quyết thủ tục hành chính và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan nhà nước.

Có thể thấy, Luật Hộ tịch năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác đăng ký và quản lý hộ tịch, với trọng tâm là lấy người dân làm trung tâm, giảm phụ thuộc vào địa giới hành chính, giảm giấy tờ, tăng khai thác dữ liệu và thúc đẩy liên thông điện tử.

Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Trong thời gian tới, việc hoàn thiện, làm sạch dữ liệu hộ tịch, bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, kết nối các cơ sở dữ liệu và nâng cao năng lực của đội ngũ làm công tác hộ tịch sẽ là những điều kiện quan trọng để các quy định mới được triển khai đồng bộ, hiệu quả, thực sự tạo thuận lợi cho người dân và tổ chức./.